Gród plemienny w Gieczu

Gród plemienny w Gieczu powstał w połowie IX wieku. Przez co jest jednym z najstarszych ośrodków tego rodzaju w Wielkopolsce. Gród plemienny obejmował północną część półwyspu na jeziorze, a także północną część dzisiejszego grodziska. W odróżnieniu do innych grodów plemiennych nie został zniszczony w czasie tworzenia się państwa, a został rozbudowany. Gród w Gieczu był jednym z pierwszych grodów opanowanych przez Piastów. Stał się jednym z najważniejszych i największych grodów w monarchii wczesnopiastowskiej. Był jednym z grodów centralnych, tworzących jądro państwa. O znaczeniu grodu w czasach Bolesława Chrobrego świadczy fragment Kroniki Polskiej Galla Anonima, w którym autor wymienia Giecz wśród czterech najważniejszych ośrodków państwa: Z Poznania bowiem [miał] 1300 pancernych i 4000 tarczowników, z Gniezna 1500 pancernych i 5000 tarczowników, z grodu Władysławia 800 pancernych i 2000 tarczowników, z Giecza 300 pancernych i 2000 tarczowników, ci wszyscy waleczni i wprawni w rzemiośle wojennym występowali [do boju] za czasów Bolesława Wielkiego (Gall Anonim, s. 25). W świetle powyższej wzmianki Giecz przedstawia się jako poważny ośrodek militarny. Potwierdzają to odkrycia archeologiczne, rejestrujące dużą ilość militariów, w tym egzemplarze unikatowe, będące symbolami tego miejsca. Jednym z najwspanialszych militariów odkrytych w pobliżu grodziska w Gieczu jest miecz wydobyty podczas badań mostu/grobli prowadzącej z grodu do osady otwartej (dzisiejsza wieś) (Kubiak, Makohonienko, Polcyn 1991, s. 367 – 368). Funkcje militarne Giecza wynikały ze strategicznego położenia. Chronił on dostępu zarówno do Poznania, jak i do Gniezna od strony południowej. 

Oprócz funkcji militarnych Giecz pełnił również rolę siedziby książęcej. Świadczą o tym pozostałości fundamentów po niedokończonej budowli palatium i kaplicy pałacowej. Zespół pałacowy pochodzący z drugiej połowy X wieku był wzorowany na zabudowie Ostrowa Lednickiego. Budowę zlecił Mieszko I, lub Bolesław Chrobry. Oprócz zespołu pałacowego, znajdował się tam również kościół grodowy, wzniesiony w początkach XI stulecia, pw. św. Jana Chrzciciela. Pod kościołem grodowym znajdowała się krypta relikwiarzowa, najstarsza w Wielkopolsce. Gród w Gieczu był centrum gęsto zaludnionego zespołu osadniczego. Oprócz omawianego grodu w jego skład wchodziło podgrodzie, położone na północny zachód od grodu, oraz osada targowa, położona na wschód od grodu, na przeciwnym brzegu dawnego jeziora. Osada ta dała początek dzisiejszej wsi Giecz. Pomiędzy grodem a osadą targową istniało połączenie w postaci mostu, lub grobli. 

Upadek znaczenia grodu w Gieczu był spowodowany kryzysem monarchii wczesnopiastowskiej i niszczącego najazdu księcia czeskiego Brzetysława w 1038 roku. Załoga i mieszkańcy Giecza poddali się i zostali przesiedleni do Czech. Wspomniane wydarzenia opisał około sto lat później, czeski kronikarz Kosmas: W tym czasie gdy Kazimierz, najszlachetniejszy książę polski, był odebrany temu światu, a synowie jego Bolesław i Władysław byli jeszcze przy piersi w dziecięctwie, jedyna nadzieja zbawienia Polaków, uciekających na różne strony, była w nędznej ucieczce. Spostrzegłszy to książę Brzetysław w czwartym roku panowania uznał, że będzie najlepiej nie odkładać nadarzonej sposobności podejścia swoich nieprzyjaciół, także pomszczenia się za wyrządzone krzywdy, które kiedyś książę Mieszko wyrządził Czechom – i naradziwszy się ze swoimi postanowił uderzyć na nich, jak najrychlej będzie mógł. I natychmiast wydał groźne zarządzenie na całej ziemi czeskiej, posyłając na znak swego rozkazu stryczek skręcony z łyka, aby każdy, który po danym znaku opieszale wyjdzie do obozu, bez wątpliwości wiedział, że na takim stryczku powieszony będzie na szubienicy. Gdy się w jednej chwili, w mgnieniu oka co do jednego zgromadzili razem, wtargnął do polskiej ziemi owdowiałej po swoim księciu i nieprzyjacielsko ją napadł, i jak niezmierna burza szaleje, sroży się wszystko zwala – tak wsie rzeziami, rabunkami, pożarami pustoszył, obronne miejsca siłą zdobywał.

Wtargnąwszy zaś do ich stolicy Krakowa zniszczył [ją] zupełnie i wziął łupy; ponadto i stare skarby przez dawnych książąt w skarbcu ukryte zrabował, to jest nieskończoną ilość złota i srebra; podobnie i inne miasta ogniem spalił i aż do gruntu zniszczył. I gdy przybył do grodu Giecz, grodzianie oraz wieśniacy, którzy się tam schronili, nie czując się znieść uderzenia księcia, wyszli mu naprzeciw niosąc złotą gałązkę, co było znakiem poddania się, i pokornie prosili, aby ich w pokoju z ich trzodami i przynależnościami przeniósł do Czech. Książę, dogadzając ich prośbom, skoro przeprowadził ich do Czech, dał im niemałą część lasu zwanego Cemin, ustanawiając jednego z nich ich zwierzchnikiem i sędzią, i postanowił, aby tak oni, jak ich potomkowie żyli na wieki według prawa, jakie mieli w Polsce, i od miasta, z którego się wywodzili, aż do dziś zwani są Gieczanami (Kosmas s. 49). Najazd Brzetysława nie wyrządził w Gieczu wielkich szkód materialny, lecz pozbawił zasobów ludzkich. Najprawdopodobniej zaprzestano wówczas budowy zespołu pałacowego. 

Jednakże gród w Gieczu funkcjonował nadal, choć nie odzyskał już dawnej świetności. Został zamieniony na siedzibę kasztelanii. Kasztelania giecka, wspominana w źródłach historycznych od 1240 roku, funkcjonowała do początku XV stulecia. Władztwo kasztelanów gieckich systematycznie kurczyło się. Upadek kasztelanii gieckiej przypieczętowało powstanie starostwa w Pyzdrach w drugiej połowie XIV wieku. W następnych wiekach gród kasztelański podupadł, a na jego reliktach funkcjonował jedynie kościół pw. św. Jana Chrzciciela. Świątynia ta, pełniąca początkowo rolę kościoła grodowego, wspominana jest w źródłach od 1240 roku (KDW I nr 224). Obecny budynek drewnianego kościoła został wzniesiony w XVIII wieku po zniszczeniu poprzedniego. 

Na podstawie rangi grodu w Gieczu, jego starej metryki oraz faktu, że rozwinął się z grodu plemiennego (a ten nie został zniszczony) niektórzy badacze są skłonni uznać to miejsce za siedzibę rodową Piastów (Różański 2010, s. 61). 

Dodatkowe atrakcje: 

  • Powiatowa kolej wąskotorowa – Środa Wielkopolska
  • Pałac Henryka Dąbrowskiego w Winnej Górze
  • Kaplica grobowa Henryka Dąbrowskiego w kościele pw. Św. Mikołaja w Winnej Górze
  • Kąpielisko na Zalewem Średzkim, powstałym przez spiętrzenie wód Moskawy
  • Rezerwat „Bagno Średzkie”
  • Rezerwat „Czeszewski las”
  • Rezerwat „Dębno nad Wartą”

źródło: tupowstalapolska.pl 


Get it on Google Play