Ostrów Lednicki - Gród Piastowski

W centralnej części władztwa plemienia Polan przy strategiczno-handlowym szlaku pomiędzy Gnieznem i Poznaniem na wyspie Jeziora Lednica we wczesnym średniowieczu zbudowano jeden z najważniejszych grodów piastowskich zwany Ostrowem Lednickim. Ze względu na dobry stan zachowania umocnień i widoczne w terenie ruiny, które już Jan Długosz łączył z zamkiem Bolesława Chrobrego, począwszy od połowy XIX wieku wyspa stała się obiektem niemalejącego zainteresowania naukowców. Pierwsze ślady osadnictwa wskazują, że wyspa była zamieszkana już od okresu neolitu jednak najistotniejsze zmiany zaczęły zachodzić od początków X wieku. Wówczas to w południowej części wyspy wzniesiono niewielki gród o średnicy wnętrza ok. 40 m otaczając go drewniano-ziemnym wałem obronnym.

Po roku 921 dokonano rozbudowy grodu, ale największe zmiany zaszły około połowy X stulecia. W przebudowanym przez Mieszka I grodzie powstały jedne z pierwszych na ziemiach polskich budowle kamienne: pałac (palatium) władcy połączony z kaplicą oraz kościół. Pałac zbudowano na planie prostokąta z kamiennych płytek spojonych zaprawą gipsową w stylu preromańskim. Jego wnętrze podzielono na kilka pomieszczeń, z których najważniejszą była tzw. aula regia, pełniąca rolę sali reprezentacyjnej. Od wschodu do pałacu przylega zbudowana na planie krzyża greckiego kaplica pałacowa. O jej niebagatelnym znaczeniu w ramach nowej chrześcijańskiej religii świadczyć mogą relikty dwóch basenów chrzcielnych zlokalizowane w ramionach krzyża. Ich odkrycie doprowadziło do wysunięcia hipotezy uznającej Ostrów Lednicki za miejsce chrztu Mieszka I i wraz z nim symbolicznie całego państwa. Inna hipoteza łączy ośrodek na wyspie z pierwszym biskupem polskim Jordanem.

Zespół rezydencjonalny przebudowano około roku 1000 – być może z okazji goszczącego tutaj w drodze do grobu św. Wojciecha w Gnieźnie Ottona III. Zmieniono nieco układ wnętrza oraz najpewniej dobudowano piętro z książęcymi pokojami mieszkalnymi. Kolejna przebudowa miała miejsce około przełomu XI i XII wieku. Na miejscu pałacu powstała wówczas nowa rezydencja w formie romańskiej wieży mieszkalno-obronnej, której relikty przyziemia w formie tzw. krypty są zachowane do dziś.

Wieża pełniła rolę ośrodka władzy miejscowego kasztelana. Drugą ze znaczących budowli lednickich był kościół grodowy. Jego budowę określa się na połowę X wieku i czasami uznaje za najstarszą katolicką świątynię w państwie Piastów. Niewielki jednonawowy kościółek z prostokątnym prezbiterium zbudowano najpewniej z drewna, w późniejszym czasie dobudowując kamienne aneksy. O wyjątkowej randze kościoła świadczą umieszczone wewnątrz dwa kamienne grobowce, należące zapewne do członków dynastii książęcej. Niecodziennymi znaleziskami pochodzącymi z okolicy świątyni jest zestaw przedmiotów związanych z kultem chrześcijańskim, wśród których najważniejsze miejsce zajmuje stauroteka – relikwiarz Drzewa Krzyża Świętego.

Ostrów Lednicki z lądem stałym połączono za pomocą dwóch drewnianych mostów. Oba zbudowano na przełomie 963-964 roku. Most wschodni, tzw. gnieźnieński miał około 170 m długości, zaś zachodni – poznański, około 440 m. Były to najdłuższe tego typu przeprawy na ziemiach ówczesnej Polski. Południowe brzegi wyspy umocniono drewnianymi skrzyniami wypełnionymi drewnem, kamieniami i ziemią. Częściowo po nich przebiegała moszczona dranicami droga. 

Podczas archeologicznych badań naziemnych na wyspie oraz podwodnych w jeziorze pozyskano duże ilości przedmiotów z okresu wczesnego średniowiecza. Szczególną grupę stanowi zbiór ponad 300 militariów wydobytych z toni jeziora z ruin lednickich mostów. Wśród nich znajdują się m.in. wyjątkowo rzadki hełm typu normańskiego, całkowicie zachowana kolczuga, ozdobne miecze, włócznie i topory. Ze względu na tak duże nagromadzenie znalezisk związanych z wojskowością wysunięto hipotezę o bitwie pomiędzy najeżdżającym Polskę w roku 1038/1039 księciem czeskim Brzetysławem a wojami piastowskimi, która miała rozegrać się na mostach wokół Ostrowa Lednickiego. Z pozostałych wykopalisk szczególną uwagę należy zwrócić na liczne przedmioty luksusowe ze złota, srebra, czy kamieni półszlachetnych oraz doskonale zachowane przedmioty codziennego użytku, m.in. fantazyjnie zdobione drewniane czerpaki. Wiele z tych przedmiotów można obejrzeć na wystawach organizowanych przez Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy. Obecnie dostępna jest ekspozycja stała Muzeum prezentująca dziej Ostrowa Lednickiego oraz znaleziska archeologiczne pt. Pod niebem średniowiecza oraz wystawy czasowe Ceramika nostra prezentująca przykłady wyrobów z gliny i Buen Camino Peregrino. Pielgrzymi świętego Jakuba wczoraj i dziś, która ma przybliżyć historię kultu św. Jakuba i tradycję pielgrzymek do Santiago de Compostela. Ostrów Lednicki stanowi punkt na Wielkopolskiej Drodze świętego Jakuba. 

DODATKOWE ATRAKCJE:

  • Wielkopolski Park Etnograficzny – skansen budownictwa wiejskiego prezentujący wieś wielkopolską XVIII-XIX wieku.
  • Szlak Kościołów Drewnianych wokół Puszczy Zielonki: Węglewo (12 km).
  • źródło: tupowstalapolska.pl 

Get it on Google Play